Regressie

Bij -15° Celsius staan we voor het restaurant op hem te wachten. Het is november 2007 en Moskou is onguur. Mijn vader, zijn zakenpartner Sergej – Sèrsj voor de vrienden – en ik zijn onverwachts uitgenodigd voor een etentje. Gastheer is een beloftevolle bandyspeler (soort ijshockey) van Dynamo Moskou, een familievriend van Sergej die nog in het krijt staat bij hem. Mijn lenzen hebben de kou niet overleefd, dus het is door een aangedampte bril dat ik de koplampen van een grote 4×4 dichterbij zie komen. Er is geen plaats meer op de parking voor het eethuis, maar dat kan de ijsatleet niet deren. Hij rijdt dwars over een grasperk naar de stoep en trekt de sleutel uit het contact. Om ons gerust te stellen zwaait hij met iets dat lijkt op een vergulde parkeerschijf. “No worries, Putin lets me park anywhere!” Sergej haalt zijn schouders op: “Alle Russen zijn gelijk, maar sommige Russen zijn meer gelijk dan andere.”

De onophoudelijke stroom aan vodka tijdens het diner maakt veel herinneringen los. De bandyspeler is duidelijk trots op Sergej, omdat die een leven heeft kunnen opbouwen in Duitsland. “Weet je nog wat jij als jongeman geloofde over West-Europa?” Sergej wordt verlegen. “Ja, dat de bomen en het gras er van plastic waren. En dat de mensen zo armoedig leefden dat ze in rijen aan de grens op ons zaten te wachten, klaar om ons te overvallen.” Ik moet grijnzen, maar hij blijft ernstig: “Dat klinkt nu absurd, maar in die tijd geloofde je gewoon wat de overheid je voorschotelde. Er was niemand die dat tegensprak, er bestonden geen vrije media.” Hij vertelt verder over zijn broer die na zijn legerdienst in de DDR terug naar huis kwam met een échte jeansbroek en verhalen die de Russische propagandabubbel voor hem deden barsten. Zijn broer had dingen gezien en gehoord over de andere kant van de muur. Een vrijheid waar zij alleen maar van konden dromen. Sergej vluchtte niet veel later naar het westen en zag toen met eigen ogen hoe Vadertje Staat al die jaren glashard tegen hem had gelogen. De desillusie was groot.

Rusland vaardigt nu celstraffen tot vijftien jaar uit voor het verspreiden van wat zij ‘valse informatie’ noemen. Dit geldt niet alleen voor de pers, maar ook voor elke Rus die iets zegt, plaatst op sociale media of per postduif uitstuurt dat niet in lijn ligt met wat de overheid kies acht. En wij kijken machteloos toe vanachter onze plastic bomen.